Od dziesięcioleci filipińscy ministrowie zdrowia toczą znajome wewnętrzne bitwy: przepełnione szpitale, kontrowersje szczepionkowe, spory dotyczące zamówień publicznych, niedobory kadrowe, nierówny dostęp na obszarach wiejskich oraz nieustanna walka o rozciągnięcie ograniczonych zasobów w ramach rozdrobnionego systemu opieki zdrowotnej.

Rzadko jednak zdarza się, by urzędujący filipiński minister zdrowia jednocześnie zajmował eksponowane stanowisko przywódcze w globalnej dyplomacji zdrowotnej.

To właśnie sprawia, że niedawny awans Teodoro Herbosa jest wyjątkowy.

W 2025 roku Herbosa został wybrany przewodniczącym 78. sesji Światowego Zgromadzenia Zdrowia, organu decyzyjnego Światowej Organizacji Zdrowia. Niezależnie od oceny jego dokonań w kraju, symbolika jest trudna do zignorowania: przez chwilę Filipiny zajmują bardziej widoczne miejsce w formalnym globalnym zarządzaniu zdrowiem. Gratulacje są jak najbardziej na miejscu. 

Prawdziwe pytanie nie brzmi, czy Herbosa stał się widoczny na arenie międzynarodowej. Chodzi o to, czy Filipiny zamienią chwile globalnej legitymizacji w silniejsze instytucje w kraju.

RÓWNIEŻ NA RAPPLER

• Raffy Tulfo do Herbosa: Dlaczego Glenn Baggao nadal kieruje programem infrastrukturalnym DOH?
• Szef DOH Herbosa i 3 inne osoby stoją w obliczu skargi o korupcję w sprawie mobilnych klinik wartych 1,8 mld peso
• Herbosa staje w obliczu skargi o korupcję w związku z „zmarnowaniem" leków i szczepionek wartych 1,5 mld peso
• DOH skrytykowany po odkryciu „bezczynnych środków" wartych 1,4 mld peso na różnych kontach

Więcej niż prestiż

Sam prestiż zmienia bardzo niewiele. Kraje zyskują, gdy prestiż staje się polityką.

Filipiny często borykały się z trudnością przekształcenia międzynarodowego uznania w trwałe krajowe wyniki i praktyczne korzyści, jakie te stanowiska tworzą dla zwykłych Filipińczyków.

Minister zdrowia działający blisko centrum wielostronnych rozmów zyskuje coś cennego: wczesny wgląd w to, jak myśli świat.

Jak kraje finansują zarządzanie otyłością i chorobami przewlekłymi?

Jak regulatorzy modernizują ścieżki dla diagnostyki i technologii medycznych?

Jak systemy cyfrowe, sztuczna inteligencja i dane przekształcają świadczenie opieki zdrowotnej?

Rozmowy te docierają na Filipiny zazwyczaj z kilkuletnim opóźnieniem.

Globalna rola Herbosa stwarza szansę na zmniejszenie tej przepaści.

Czy Filipiny potrafią przekształcić dostęp w zdolności?

Kwestia perspektywy historycznej

Juan Salcedo Jr. zasługuje na szczególną wzmiankę. Lekarz-naukowiec, a później Naukowiec Narodowy, Salcedo pełnił funkcję ministra zdrowia i w 1952 roku, będąc na urzędzie, został przewodniczącym 5. Światowego Zgromadzenia Zdrowia. Spuścizna Salcedo wykraczała poza dyplomację. Pomógł kształtować filipińską politykę żywieniową, propagował wzbogacanie ryżu w celu zwalczania beri-beri i rozwijał naukę o zdrowiu publicznym w czasie, gdy niedożywienie i choroby zakaźne definiowały obciążenie zdrowotne kraju.

Historia dostarcza zatem perspektywy. Moment Herbosa nie jest bez precedensu — jednak pozostaje wyjątkowy w erze nowoczesnej, a jego znaczenie tkwi mniej w symbolice, a bardziej w tym, co Filipiny zdecydują się z nim zrobić.

Lista ma charakter ilustracyjny, a nie wyczerpujący; filipińskie przywództwo w dziedzinie zdrowia przybierało różne formy w dziedzinach naukowej, klinicznej, technicznej i dyplomatycznej.

Oczywiście nie należy mylić pozycji globalnej z wynikami w kraju. 

Minister zdrowia może cieszyć się międzynarodowym szacunkiem, a jednocześnie borykać się z trudnymi krajowymi realiami: przepełnionymi szpitalami, nierównym dostępem do opieki zdrowotnej, niepowodzeniami w zamówieniach, niedoborami kadrowymi czy brakiem zaufania społecznego. Obywatele doświadczają opieki zdrowotnej na poziomie lokalnym, a nie dyplomatycznym.

To właśnie dlatego globalna rola Herbosa ma znaczenie mniej jako osobiste uznanie, a bardziej jako szansa instytucjonalna.

Pytanie brzmi, czy wyjątkowa pozycja międzynarodowa może zostać przekształcona w lepsze wyniki dla zwykłych Filipińczyków.

Co inne kraje zrobiły z globalną pozycją

Pytanie nie brzmi, czy liderzy stają się znani na całym świecie. Pytanie dotyczy tego, co kraje budują dzięki temu, że tak się dzieje.

W Tajlandii cieszący się międzynarodowym szacunkiem liderzy zdrowia publicznego pomogli przekształcić globalną wiarygodność w trwałe instytucje. Postacie takie jak dr Sanguan Nitayarumphong odegrały centralną rolę w budowaniu jednego z najbardziej badanych na świecie systemów powszechnej opieki zdrowotnej.

Tajlandia nie tylko uczestniczyła w międzynarodowych rozmowach o zdrowiu. Przekształcała pomysły w działanie. To była dyscyplina instytucjonalna.

Podobnie w Indonezji minister zdrowia Budi Gunadi Sadikin wykorzystał globalne partnerstwa po COVID-19, aby wzmocnić produkcję farmaceutyczną, diagnostykę, planowanie zasobów ludzkich i modernizację systemu ochrony zdrowia.

W obu przypadkach międzynarodowy dostęp stał się krajowymi zdolnościami.

Filipiny stają teraz przed tym samym wyborem.

Jak lepiej wykorzystać globalną pozycję Herbosa dla osiągnięcia instytucjonalnych korzyści odczuwalnych w kraju i za granicą?

Co Filipiny mogą jeszcze zrobić?

Oczywiście globalna pozycja ma znaczenie tylko wtedy, gdy wzmacnia wysiłki już podejmowane w kraju.

Kadencja Herbosa była również świadkiem starań o rozszerzenie i wdrożenie zerowego salda rozliczeń w ramach powszechnej opieki zdrowotnej w celu ograniczenia katastrofalnych wydatków z własnej kieszeni ubogich pacjentów, podczas gdy programy takie jak PuroKalusugan mają na celu przybliżenie opieki profilaktycznej i podstawowej do społeczności poprzez bardziej zlokalizowane i zintegrowane podejście.

Jak w przypadku wielu reform zdrowotnych, ostateczne wyniki będą ostatecznie zależeć od wdrożenia, finansowania, koordynacji z samorządami i ciągłości instytucjonalnej.

Wskazuje to jednak na szerszą prawdę: globalna legitymizacja ma największe znaczenie, gdy jest przekładana na praktyczne reformy w kraju.

Trzy obszary wyróżniają się jako nisko wiszące owoce.

1. Zbudowanie silniejszego ekosystemu przywództwa w ochronie zdrowia.

Jedną z najgłębszych słabości systemu opieki zdrowotnej w kraju nie jest brak inteligencji. To brak ciągłości.

Na Filipinach nie brakuje dialogu o ochronie zdrowia. Konferencje, fora badawcze, stypendia techniczne i zgromadzenia zdrowia publicznego już istnieją.

Mniej widoczna jest trwała, uznana na szczeblu krajowym platforma, która systematycznie łączy globalną wiedzę, wdrożenie i rozwój przywództwa w kolejnych cyklach politycznych.

Jedną z szans byłoby wzmocnienie i lepsze połączenie tego, co już istnieje, w bardziej widoczne Filipińskie Forum Przyszłości Zdrowia — coroczną platformę gromadzącą klinicystów, regulatorów, szpitale, uczelnie, grupy pacjentów, decydentów i partnerów międzynarodowych w celu omawiania praktycznego wdrożenia opieki zdrowotnej, a nie abstrakcyjnych aspiracji.

Jak Filipiny powinny przeprojektować podstawową opiekę zdrowotną? Przygotować się na starzenie się społeczeństwa i choroby przewlekłe? Poprawić retencję pracowników? 

Ale same konferencje rzadko zmieniają systemy.

Filipińskie Globalne Stypendium Zdrowotne — czy to w ramach rządu, uczelni, czy partnerstw publiczno-prywatnych — mogłoby zapoznać młodszych klinicystów, regulatorów, ekonomistów, liderów szpitali i specjalistów zdrowia publicznego z regionalnymi systemami, nauką o wdrożeniu, dyplomacją zdrowotną i realizacją polityki zdrowotnej.

Filipiny eksportują globalnie konkurencyjne pielęgniarki i lekarzy.

Dlaczego nie kształcić również globalnie biegłych decydentów ds. zdrowia?

Takie wysiłki mogłyby również pomóc w wychowaniu i lepszym izolowaniu pokolenia technoratów i urzędników służby zdrowia od politycznej nieciągłości, zachowując pamięć instytucjonalną, która zbyt często znika między kolejnymi administracjami.

2. Modernizacja regulacji opieki zdrowotnej i pogłębienie współpracy z ASEAN.

Regulacja brzmi technicznie — dopóki pacjenci nie czekają latami na dostęp.

Duża część jakości opieki zdrowotnej zależy od niewidocznych systemów: ścieżek zatwierdzania, zamówień, standardów dowodów, infrastruktury cyfrowej i zasad finansowania.

Minister głęboko osadzony w globalnych rozmowach ma wyjątkowy wgląd w to, jak kraje modernizują regulacje, przyspieszają dostęp do diagnostyki i technologii oraz efektywniej wykorzystują dowody z rzeczywistego świata.

Jedną z niedocenianych szans jest silniejsza harmonizacja ASEAN — dostosowanie standardów regulacyjnych, poprawa współpracy i ograniczenie powielania działań w celu przyspieszenia dostępu przy zachowaniu bezpieczeństwa.

3. Przyciąganie międzynarodowych partnerstw i finansowania katalizatorowego.

Urzędujący minister zdrowia o wyjątkowej widoczności w globalnym zarządzaniu zdrowiem ma coś cennego poza symboliką: siłę zwoływania.

Wiarygodność międzynarodowa może pomóc przyciągnąć partnerstwa techniczne, projekty demonstracyjne, finansowanie filantropijne, wsparcie wielostronne i partnerstwa wdrożeniowe, które wzmacniają krajowe priorytety.

Instytucje takie jak Bank Światowy, Azjatycki Bank Rozwoju, agencje bilateralne, organizacje filantropijne i globalni partnerzy ds. zdrowia często poszukują wiarygodnych lokalnych liderów zdolnych do gromadzenia interesariuszy i realizacji reform.

Niekoniecznie musi to oznaczać zależność. Chodzi raczej o wykorzystanie globalnej wiarygodności do przyspieszenia reform już zgodnych z filipińskimi priorytetami.

Kraje takie jak Tajlandia i Indonezja wielokrotnie wykorzystywały międzynarodowe partnerstwa do wzmacniania krajowych systemów przy zachowaniu lokalnej własności.

Prawdziwy test spuścizny

Niezależnie od tego, czy ktoś podziwia Herbosa, krytykuje go, czy po prostu obserwuje ze sceptycyzmem, sama szansa jest realna.

Historia ostatecznie zapamięta, czy ten rzadki moment pomógł Filipińczykom krócej czekać na opiekę, mniej płacić za leczenie, bardziej ufać instytucjom i wykształcić silniejsze pokolenie liderów ochrony zdrowia.

Prestiż może otwierać drzwi, ale budowanie instytucji decyduje o tym, czy narody przez nie przechodzą.

W tym sensie globalna pozycja Herbosa podczas pełnienia funkcji ministra zdrowia reprezentuje coś więcej niż osobiste uznanie: rzadką szansę instytucjonalną dla Filipin. – Rappler.com

Dr Jaemin Park jest profesorem wizytującym na Wydziale Zdrowia Publicznego Uniwersytetu Filipin i pracuje w całej Azji Południowo-Wschodniej w zakresie finansowania opieki zdrowotnej, innowacji medycznych i reformy sektora publicznego.