Teodoro na Shangri-La: PH jako punkt zbieżności regionalnego bezpieczeństwa?

SINGAPUR – Spośród niemal wszystkich przemówień wygłoszonych podczas sześciu sesji plenarnych Międzynarodowego Instytutu Studiów Strategicznych (IISS) na Dialogu Shangri-La, to właśnie przemówienie Sekretarza Obrony Gilberto Teodoro Jr. wywołało, być może, najwięcej szeptów i dyskusji wśród delegatów po jego wygłoszeniu.

Było to mocne przemówienie — jak to ma w zwyczaju czynić porywczy szef obrony — zwłaszcza na prestiżowych platformach takich jak Shangri-La, najważniejszy szczyt obronny Azji.

„Jako strategiczny strażnik będziemy czuwać nad naszymi suwerennymi prawami i uprawnieniami. I jako obrońca wolności mórz będziemy czuwać wspólnie ze społecznością międzynarodową nad tą częścią świata" — powiedział Teodoro w niedzielę, 31 maja, podczas ostatniej sesji plenarnej zatytułowanej „Ewoluujące partnerstwa bezpieczeństwa w podzielonym świecie".

Przesłanie skierowane do grona ministrów obrony i urzędników, najwyższych rangą wojskowych, środowisk akademickich oraz mediów z całej Azji Południowo-Wschodniej i nie tylko było proste: Filipiny, ponieważ stoją na straży prawa międzynarodowego i dysponują rozległą siecią partnerów, są punktem zbieżności dla „podzielonego świata".

To koncepcja budująca na wcześniejszych sformułowaniach dotyczących miejsca Filipin w świecie — lub przynajmniej aspiracji kraju do tego miejsca — w ramach obecnej administracji Marcosa.

Przemawiając przed australijskim parlamentem w 2024 roku, prezydent Ferdinand Marcos Jr. przedstawił Filipiny jako kraj frontowy w przestrzeganiu prawa, norm i zasad międzynarodowych w Azji. Kilka miesięcy później, podczas Dialogu Shangri-La 2024, Marcos wezwał średnie mocarstwa do zjednoczenia się właśnie dlatego, że supermocarstwa rywalizują o dominację w regionie i na całym świecie.

Play Video

Teodoro wyjaśnił tę koncepcję — będącą pomysłem eksperta prawa morskiego Jaya Batongbacala — w oparciu o cztery punkty:

Pewność siebie i determinacja Filipin. Archipelagowy naród, powiedział jego sekretarz obrony, będzie bronił „absolutnej integralności" swoich praw i uprawnień na lądzie, morzu i w powietrzu, opartych na prawie międzynarodowym, w tym na Konwencji Narodów Zjednoczonych o prawie morza (UNCLOS).

W centrum filipińskiej polityki zagranicznej i wewnętrznej dotyczącej Zachodniego Morza Filipińskiego leżą prawa suwerenne zakorzenione w UNCLOS i potwierdzone wyrokiem arbitrażowym z 2016 roku, który uznał za nieważną rzekomą historyczną podstawę Chin do roszczeń wobec niemal całego Morza Południowochińskiego.

Moralna wyższość i międzynarodowa reputacja kraju. Ponieważ Manila opiera swoje roszczenia i działania na prawie międzynarodowym, argumentował Teodoro, społeczność międzynarodowa stoi po stronie Filipin. Kilka krajów, zwłaszcza tych utrzymujących bliskie strategiczne i obronne więzi z Filipinami, od dawna popiera wyrok arbitrażowy z 2016 roku i jego wdrożenie.

„Narody o podobnych poglądach" — powiedział filipiński szef wojska generał Romeo Brawner Jr. podczas sesji równoległej w Shangri-La — oznaczają poparcie dla przełomowego wyroku. Lista ta wydłużyła się od 2023 roku, kiedy Filipiny zaczęły ujawniać agresywne działania Chin na Zachodnim Morzu Filipińskim.

Zaangażowanie w centralność ASEAN. Jedną z podstawowych zasad Stowarzyszenia Narodów Azji Południowo-Wschodniej, któremu Manila przewodniczy w 2026 roku, jest centralność ASEAN, czyli idea, że planując przyszłość regionu i świata, członkowie ASEAN powinni myśleć o całym bloku, a nie tylko o sobie.

To zasada łatwiejsza do głoszenia niż do realizacji, gdy do gry wchodzi wymagany w bloku konsensus oraz szeroki wachlarz interesów, sojuszy i polityk zagranicznych w 11-członkowej grupie regionalnej.

Wysiłki Manili na rzecz wspierania tego wszystkiego zdolnością odstraszania. Modernizacja Sił Zbrojnych Filipin (AFP), jaką znamy dziś, rozpoczęła się po 2012 roku, czyli po konfrontacji między Filipinami a Chinami na Scarborough Shoal.

Ponad dekadę później modernizacja postępuje powoli, ale stabilnie. Umożliwiła ją rosnąca lista partnerów obronnych i bezpieczeństwa Filipin — okręty z Japonii i Stanów Zjednoczonych, finansowanie lub pomoc z tych samych krajów oraz wspólne ćwiczenia na lądzie i morzu z takimi krajami jak USA, Japonia, Australia, Kanada, Nowa Zelandia i Francja, między innymi.

Play Video

Na czele fragmentacji

Mówiąc o Filipinach i fragmentacji, Teodoro czyni to w konkretnych kategoriach.

Ze względu na geografię i historię Manila jest średnią potęgą znajdującą się dosłownie w centrum napięć na Morzu Południowochińskim, rywalizacji między Chinami a USA oraz obaw przed wybuchem działań wojennych w Cieśninie Tajwańskiej. Od wybuchu wojny USA i Izraela z Iranem w lutym 2026 roku Filipińczycy muszą radzić sobie z szokami wzrostu cen energii i kosztów towarów w następstwie zakłóceń w dostawach ropy po zamknięciu Cieśniny Ormuz.

W przeszłości, a zwłaszcza za rządów Marcosa, rozwiązaniem Manili było zarówno wzmacnianie istniejących więzi — Traktatu o wzajemnej obronie ze Stanami Zjednoczonymi oraz silnych relacji z Japonią i Australią, między innymi — jak i poszukiwanie partnerów we wszystkich zakątkach świata, o ile podzielają podobne poglądy co do popierania wyroku arbitrażowego z 2016 roku.

To, co zrozumiałe, oznacza, że relacje Manili z Pekinem były trudne.

Napięcia dotyczące Morza Południowochińskiego to jedno — i trwają nadal. Gdy Teodoro i Brawner przemawiali na Shangri-La, wojsko potwierdzało istnienie nowych struktur na Scarborough Shoal, do którego Chiny kontrolują dostęp od czasu konfrontacji w 2012 roku. Urzędnicy, z którymi rozmawiał Rappler, powiedzieli, że na podstawie wstępnych sprawdzeń były to prawdopodobnie nowe struktury — a nie te, które filipińskie wojsko zainstalowało, a następnie porzuciło na początku lat 2000.

To niełatwy kontekst, w jakim Manila musi poruszać się, negocjując Kodeks postępowania na Morzu Południowochińskim jako przewodnicząca ASEAN.

To właśnie ten kontekst sprawia, że ostrzeżenie Teodoro dotyczące negocjacji z Chinami jest szczególnie interesujące. „Dla ChRL, w filipińskim doświadczeniu, negocjacje nie są zatem ścieżką do rozwiązania konfliktu, lecz środkiem zdobywania przewagi" — powiedział Teodoro.

Filipińscy dyplomaci pracują z podwójną intensywnością nad poprawą stosunków dyplomatycznych z Chinami od czasu objęcia przewodnictwa w ASEAN w 2026 roku. Po długich przerwach doszło ponownie do spotkań dwustronnych.

Zarówno Teodoro, jak i filipińskie wojsko konsekwentnie wyrażają sceptycyzm wobec Chin — utrzymujący się deficyt zaufania. Brak zaufania łatwo zrozumieć. Pod tymi urzędnikami ds. bezpieczeństwa i obrony służą ludzie na pierwszej linii Zachodniego Morza Filipińskiego — personel Filipińskiej Straży Przybrzeżnej, Marynarki Wojennej i Sił Powietrznych, między innymi, którzy patrolują morza i niebo na obszarach, które Chiny uważają za swoje.

Apel o zbieżność, zwłaszcza wśród średnich mocarstw i mniejszych narodów, jest teraz nowym wołaniem.

Marcos mówił o tym wcześniej, w innym i — z perspektywy czasu — o wiele bardziej stabilnym czasie zaledwie dwa lata temu. „Nie jesteśmy zwykłymi obserwatorami rozwijających się wydarzeń światowych. Jesteśmy aktorami, którzy kierują tymi wydarzeniami. Jesteśmy głównymi bohaterami naszej zbiorowej historii. Jesteśmy właścicielami narracji naszej regionalnej wspólnoty" — powiedział Marcos przed Dialogiem Shangri-La w 2024 roku.

Kanadyjczyk Mark Carney wyraził mniej optymistyczną wersję tego poglądu, ostrzegając średnie mocarstwa, że znajdą się w menu, jeśli nie zasiądą przy stole. – Rappler.com