Co spotkanie Ruto z Samem Altmanem mówi nam o ambicjach Kenii w zakresie AI

Dla kraju, który chce stać się afrykańską stolicą sztucznej inteligencji (AI), Kenia wykształciła niezwykły nawyk. Świętuje rozmowy tak, jakby były inwestycjami.

W środę prezydent William Ruto ogłosił, że spotkał się z dyrektorem generalnym OpenAI Samem Altmanem na marginesie szczytu G7 w Évian-les-Bains w Haute-Savoie we Francji. Obaj omawiali ustanowienie Nairobi siedzibą pierwszej inicjatywy OpenAI Academy we Wschodniej Afryce, rozszerzenie edukacji w zakresie AI oraz wzmocnienie umiejętności cyfrowych.

„Podkreśliłem znaczenie wykorzystania nowych technologii w celu tworzenia możliwości dla młodych ludzi, pobudzania innowacji oraz zapewnienia Afryce znaczącej roli w kształtowaniu przyszłej cyfrowej gospodarki" – powiedział Ruto w poście na platformie X po spotkaniu.

Trudno nie zgodzić się z tym, co Ruto ogłosił na swoich stronach w mediach społecznościowych, ale równie trudno dokładnie zrozumieć, co właściwie ogłosił. 

Polityka wielkich ogłoszeń

Oświadczenie nie zawierało żadnych danych dotyczących inwestycji, porozumień ani harmonogramów. Opisywało rozmowy na temat „potencjalnej współpracy" – sformułowanie wystarczająco szerokie, by obejmować wszystko, od serii warsztatów online po stałą obecność instytucjonalną. Ta niejednoznaczność mówi coś ciekawego o miejscu Afryki w gospodarce AI.

Na obecnym etapie rozwoju AI Afryka wydaje się gonić za symboliką niemal tak agresywnie, jak goni za infrastrukturą. Rządy świętują spotkania z dyrektorami z Doliny Krzemowej, wielkie firmy technologiczne ogłaszają programy szkoleniowe, a decydenci mówią o pozycjonowaniu swoich krajów jako centrów AI.

Dyskusja staje się coraz bardziej aspiracyjna. Globalny wyścig AI toczy się obecnie o trzy rzadkie zasoby: moc obliczeniową, kapitał i talenty. Na świecie rozwinięte gospodarki, takie jak Stany Zjednoczone (USA) i Chiny, dominują na tych frontach.

Większość krajów afrykańskich, w tym Kenia, posiada stosunkowo niewielką część tej infrastruktury. Jej przewaga komparatywna to ludzie. To wyjaśnia, dlaczego edukacja nagle stała się centralnym elementem dyplomacji AI.

Programy szkoleniowe są tańsze niż budowanie centrów danych. Tworzą dobrą wolę, generują nagłówki, które lubią politycy, i przynoszą wyniki w postaci absolwentów i certyfikatów. Pozwalają też rządom zademonstrować uczestnictwo w rewolucji AI bez angażowania środków publicznych.

OpenAI doskonale to rozumie. W ostatnich latach firma wykorzystywała edukację jako część swojej globalnej strategii ekspansji, m.in. w Indiach, Grecji, Włoszech i Jordanii.  Każdy programista przeszkolony na jej modelach staje się potencjalnym długoterminowym użytkownikiem, a każde partnerstwo z uczelnią wzmacnia jej ekosystem. 

To nie czyni tego złym pomysłem. Oznacza po prostu, że Kenia powinna oceniać tę propozycję przez pryzmat polityki przemysłowej, a nie public relations.

Kto odniesie korzyści? 

Kraj ten posiada już jeden z największych w Afryce zasobów talentów softwarowych. Nairobi jest siedzibą regionalnych zespołów inżynierskich międzynarodowych firm technologicznych, takich jak Google i Microsoft. Lokalne startupy zbudowały systemy płatności, platformy logistyczne i oprogramowanie dla przedsiębiorstw, które działają już na całym kontynencie. 

Kenijscy programiści przyczyniają się również do globalnych projektów open-source i coraz częściej pracują zdalnie dla międzynarodowych firm – talent więc istnieje. I podobna historia powtarza się na całym kontynencie, m.in. w RPA, Nigerii i Wybrzeżu Kości Słoniowej.

Pytanie brzmi, gdzie ostatecznie trafia wartość tworzona przez te talenty. Jedną z niedocenianych konsekwencji AI jest to, że sprawia ona, że geografia staje się mniej istotna dla wysoko wykwalifikowanej siły roboczej. Inżynier uczenia maszynowego w Kilimani może trenować modele dla firmy w Kalifornii lub Pekinie, nie opuszczając nigdy Nairobi.

To sprawia, że wynagrodzenia napływają do Kenii, ale niekoniecznie buduje kenijskie firmy AI.

W minionych dziesięciu latach rządy afrykańskie mierzyły postęp cyfrowy poprzez penetrację internetu, adopcję smartfonów i finansowanie startupów. Ale AI zmienia teraz te kalkulacje. 

Zwycięzcami mogą nie być kraje z największą liczbą programistów, lecz te, które posiadają infrastrukturę obliczeniową, finansują badania i zachowują własność intelektualną (IP).

Według tych kryteriów Afryka wciąż pozostaje na marginesie. Dlatego ogłoszenie Ruto zasługuje zarówno na optymizm, jak i sceptycyzm.

Potrzebna polityka przemysłowa

Optymizm, ponieważ edukacja w zakresie AI jest rzeczywiście ważna. Kenia potrzebuje więcej inżynierów, badaczy i instytucji zdolnych do rozumienia i wdrażania tej technologii. Sceptycyzm, ponieważ Afryka ma długą historię mylenia programów podnoszenia kwalifikacji ze strategią przemysłową.

Kontynent widział, jak przychodziły i odchodziły akademie kodowania, inkubatory startupów, bootcampy blockchain i centra innowacji. Wiele z nich kształciło utalentowanych absolwentów. Jednak znacznie mniej z nich wyprodukowało znaczące firmy technologiczne.  

Szkolenie ludzi jest stosunkowo łatwe. Prawdziwe wyzwanie, które powinny podjąć rządy afrykańskie, polega na stworzeniu środowiska, w którym mogą oni budować trwałe przedsiębiorstwa. 

Oświadczenie Ruto mówiło również, że rozmowy pomogą wzmocnić pozycję Kenii jako „wiodącego centrum talentów AI i innowacji".

Kenia jest jednym z największych centrów technologicznych Afryki. To, czy przekłada się to na przywództwo w AI, pozostaje pytaniem bez odpowiedzi. Ekosystem AI na kontynencie jest nadal rozdrobniony, finansowanie badań jest niskie, a większość innowacji ma miejsce gdzie indziej.

Być może dlatego ogłoszenie wydaje się jednocześnie ważne i niepełne. Tworzy przekonanie, że edukacja AI ukształtuje przyszłą konkurencyjność. Odzwierciedla też rzeczywistość, że zaangażowanie Afryki w AI pozostaje w dużej mierze uzależnione od partnerstwa z organizacjami spoza kontynentu. 

W Nairobi może w końcu powstać OpenAI Academy, która przeszkoli tysiące programistów, stworzy nowe startupy i wzmocni kenijski ekosystem.

Może też stać się kolejnym dobrze zamierzonym programem, którego największym osiągnięciem będzie produkowanie zdjęć na rządowe strony internetowe. Na razie istnieje tylko rozmowa między prezydentem a jednym z najbardziej wpływowych dyrektorów Doliny Krzemowej.